Yazı: Tuba Ulaştıran

Miuccia Prada’nın pötikare için kullandığı “irrational” tanımı boşuna değil. Çünkü bu desen hiçbir zaman tek bir yere ait olmadı. Çizgili başladı, kareye dönüştü. Mutfaktaydı, podyuma çıktı. Masumiyetle anıldı, sonra feminen cazibeyle yeniden yazıldı. Her seferinde başka bir hikayeye adapte oldu. Bugün ise yeniden sahnede. Ve belki de her zamankinden daha görünür. Yaz gardıroplarının en tanıdık parçalarından biri olarak geri dönüyor ama bu kez çok daha güçlü bir anlatıyla.

Brigitte Bardot ile pötikare, romantik olduğu kadar iddialı bir stilin parçasına dönüştü.

BİR DESENİN YOLCULUĞU: ASYA’DAN AVRUPA’YA
Pötikarenin hikayesi düşündüğümüzden çok daha uzak bir coğrafyada başlıyor. Malayca “genggang”, yani çizgili kumaş. İlk hali bugünkü gibi kareli değil. Avrupa’ya ulaştığında yeniden tasarlanıyor ve bugünkü düzenli formuna kavuşuyor. Ama asıl kırılma 19. yüzyılda Fransa’da yaşandı. Vichy kasabası, dönemin elitlerinin uğrak noktası haline gelirken, III. Napolyon ve İmparatoriçe Eugénie’nin bu kumaşı benimsemesi pötikareyi bir anda görünür kıldı. Sandıklar dolusu kumaşla saraya taşınan bu desen, kısa sürede gündelik hayattan modaya doğru hareket etmeye başladı. Sanayi devrimiyle birlikte üretim hızlandı, maliyet düştü ve pötikare her yere yayıldı. Ama onu gerçekten farklı kılan şey üretim tekniği. Baskı değil, dokuma. Beyaz ve renkli ipliklerin kesişmesiyle oluşan bu yapı, hem dayanıklı hem de görsel olarak net. Bu yüzden önlükte de çalışıyor, elbisede de. Başından beri işlevsel, başından beri güçlü. Ve en önemlisi: Bu bir desenin evrimi değil, bir kimlik değişimi.

Vivienne Westwood, Prada

MASUMİYETİN YENİDEN YAZIMI: HOLLYWOOD VE İKONLAR

Pötikarenin anlamı, 20. yüzyılda popüler kültürle birlikte yeniden şekillendi. “The Wizard of Oz”da Dorothy’nin giydiği mavi elbise, bu deseni güçlü bir görsel dile dönüştürdü. O andan itibaren pötikare, sadece bir kumaş değil, saflık, sadelik ve ulaşılabilirlik fikrini temsil eden bir imge haline geldi. Ancak bu anlam tek bir noktada sabit kalmadı. Brigitte Bardot, 1950’lerin başında ELLE France kapağında pembe pötikare elbisesiyle yer aldığında, bu desen çok daha görünür bir stil koduna dönüştü. 1959’daki düğününde bu deseni tercih ettiğinde ise pötikareye yeni bir katman ekledi. Aynı desen bu kez daha romantik, özgüvenli ve dikkat çekici bir feminenlikle birleşti. Pötikare, tek bir karaktere ait olmaktan çıkarak farklı ruh hallerini taşıyabilen bir stil unsuruna dönüştü. Prenses Diana ise bu çeşitliliği gündelik şıklık içinde dengeledi. Zahmetsiz görünen ama son derece düşünülmüş kombinleriyle pötikareyi modern gardırobun en zamansız parçalarından biri haline getirdi. Bu dönüşüm, aslında pötikarenin en güçlü yönünü ortaya koyuyor. İlk bakışta doğal ve kendiliğinden görünen bu desen, aslında her dönemde yeniden kurgulandı, yeniden yorumlandı. Her ikon, desene kendi döneminin ruhunu ekledi. Belki de bu yüzden pötikareyi günümüzde hâlâ sınırlamak pek mümkün değil. Ve bu ikonik desen farklı hikayelere uyarlanmaya devam ediyor.

Dior

MUTFAKTAN PODYUMA: SINIF VE ESTETİK DÖNUŞÜMÜ
Pötikare uzun süre hayatın en sade yerlerindeydi. Masa örtüsünde, mutfak bezinde, önlükte... Ucuz, pratik, ulaşılabilir. Gösterişten uzak ama her yerde. Tam da bu yüzden moda için bu kadar cazipti. Çünkü moda en çok, "sıradan" olanı dönüştürmeyi sever. 90’larda Azzedine Alaïa bu deseni alıp doğrudan podyuma taşıdı. İlham kaynağı ise Paris’teki Tati mağazalarının o ikonik pembe pötikare deseniydi. Bu hamle küçümsenecek gibi değildi. İlk kez bu kadar gündelik, bu kadar “herkesin” olan bir yüzey, haute couture’ün merkezine yerleşti. Mesaj netti: Pötikare (sadece) mutfağa ait değil. Sonra Rei Kawakubo geldi ve bu düzeni tamamen bozdu. Simetri dağıldı, form kaydı, desen tanınmaz hale geldi. Pötikare artık düzgün, temiz ve tahmin edilebilir olmak zorunda değildi. Esneyebiliyor, kırılabiliyor, yeniden kurulabiliyordu. Miuccia Prada ise bu iki uç arasında yeni bir denge kurdu. Nostaljiyi aldı, modernlikle çarpıştırdı. Tanıdık olanı güncel hale getirdi. Ve böylece pötikare yer değiştirdi. Bir zamanlar mutfakta olan bir desen, modanın en iddialı yüzeylerinden birine dönüştü.

Chanel, Vicky Montanari

Mutfaktan podyuma uzanan bu yolculuk, pötikareyi modanın en güçlü desenlerinden biri haline getirdi.

“COTTAGEGIRL” İLE KAÇIŞ ESTETİĞİ
Bugün pötikarenin yeniden yükselişi tesadüf değil. Tam aksine, çağın ruhuyla birebir örtüşüyor. Şehir hayatı hızlandıkça, moda yavaşlamayı hayal ediyor. Yoğunluk arttıkça, sadeleşme arzusu daha da çekici hale geliyor. “Cottagecore” estetiği bu arzunun en net ifadesi. Doğaya dönüş, üretimle temas, yavaş yaşam fikri. Ama burada sunulan şey birebir bir kırsal hayat değil, onun daha rafine, daha görsel olarak güçlü bir versiyonu. Işık daha yumuşak, yüzeyler daha temiz, sadelik daha dikkatli seçilmiş. "Cottagegir]" ise bu estetiği bugüne taşıyor. Daha şehirli, daha kontrollü, daha kolay adapte edilebilir. Doğallık burada spontane değil, bilinçli bir stil tercihi. Her şey daha net, daha keskin, daha "giyilebilir".

*Bu içerik ELLE Türkiye Temmuz sayısından alınmıştır.