83. Venedik Uluslararası Film Festivali , bu yıl mimarlık ve sinemayı bir araya getiren dikkat çekici bir yapımın dünya prömiyerine evsahipliği yapacak. Alman yönetmen Wim Wenders’ın yeni belgeseli "From Inside Out – The Architecture of Peter Zumthor", çağdaş mimarlığın en etkili isimlerinden biri olan Pritzker Ödüllü İsviçreli mimar Peter Zumthor’un üretim pratiğini üç boyutlu sinematografinin sunduğu olanaklarla izleyiciyle buluşturuyor. 2–12 Eylül 2026 tarihleri arasında düzenlenecek festivalin yarışma dışı seçkisinde gösterilecek yaklaşık iki saatlik belgesel, Zumthor’un mimarlığını yalnızca yapılar üzerinden değil, mekanları deneyimleyen insanların bakış açısından ele alıyor. Ziyaretçiler, kullanıcılar ve zanaatkârların deneyimlerini merkeze alan film, izleyiciyi yapıların içinde dolaşıyormuş hissi veren sürükleyici 3D anlatımıyla mimarlığın gündelik yaşamı ve çevre algısını nasıl şekillendirdiğini araştırıyor.
Belgesel, Zumthor'un farklı dönemlerden seçilen yapılarının yanı sıra iki önemli projesine de yakından odaklanıyor: Los Angeles County Museum of Art (LACMA) için tasarladığı yeni müze binası ile Basel yakınlarındaki Riehen'de yer alan Fondation Beyeler ek yapısı. Her iki proje de mimarın tasarım sürecini, malzemeyle kurduğu ilişkiyi ve mekân üretimine yaklaşımını izleyiciye yakından takip etme imkanı sunuyor.
Bu buluşmayı ilgi çekici kılan ise yalnızca iki önemli ismin aynı projede yer alması değil, mimarlık ve sinemaya yaklaşımlarındaki ortaklık. Wim Wenders'ın filmlerinde mekan, çoğu zaman hikayenin arka planı olmaktan çıkarak anlatının başlıca karakterlerinden birine dönüşür. "Paris, Texas"ın geniş çöl manzaraları, otoyolları ve neon ışıkları ya da "Perfect Days"in Tokyo'sunda gündelik hayatın ta kendisi olan sessiz mekanlar, karakterlerin iç dünyasını görünür kılan atmosferler yaratıyor. Wenders'ın kamerası, mimarinin zaman, ışık ve insanla kurduğu ilişkiyi gözlemlemeyi tercih ediyor.
Benzer şekilde Peter Zumthor’un mimarlığı da biçimden çok deneyime odaklanır diyebiliriz. Malzemenin dokusu, doğal ışığın gün boyunca değişen etkisi, ses, sıcaklık ve hareket, onun yapılarının ayrılmaz parçalarıdır. İsviçre Alpleri'ndeki Therme Vals, bu yaklaşımın en güçlü örneklerinden biri olarak kabul edilir. Yerel kuvarsitten inşa edilen yapı, su, taş ve ışığı neredeyse tek bir mekansal deneyimde buluştururken, ziyaretçiyi yalnızca bir binanın içinde değil, duyuların şekillendirdiği bir atmosferin içinde dolaştırır.
Wenders ile Zumthor'un yaratıcı ortaklığı ise yeni değil. İkili, 2012 yılında, David Chipperfield'ın davetiyle Venedik Mimarlık Bienali için "Notes from a Day in the Life of an Architect" adlı kısa filmi hazırlamıştı. Yönetmene göre bu çalışma, uzun yıllardır hayalini kurdukları kapsamlı bir belgeselin ilk adımıydı. "From Inside Out – The Architecture of Peter Zumthor" ise bu ortaklığın yıllara yayılan sonucu olarak izleyiciyle buluşuyor.
Wenders, Zumthor'u "mimarların mimarı" olarak tanımlarken, mimarlığın özünde taşıdığı mekansal deneyimi aktarabilmek için üç boyutlu sinematografiyi bilinçli bir anlatım tercihi olarak kullandığını söylüyor. Bu nedenle film, klasik bir mimarlık belgeselinden çok, izleyiciyi Zumthor'un yapılarının içine davet eden duyusal bir deneyim olarak konumlanıyor. Sinemanın zamanla kurduğu ilişki ile mimarlığın mekân üzerinden kurduğu ilişkiyi bir araya getiren "From Inside Out – The Architecture of Peter Zumthor", iki disiplin arasındaki sınırların düşündüğümüzden daha geçirgen olduğunu hatırlatıyor.