Festival bittikten sonra da filmler üzerine düşünmeye devam ediyor insan. Farklı günlerde izlenen hikâyeler arasında bağlar kuruluyor; bir yönetmenin söyleşide söyledikleri, başka bir filmin karakterini hatırlatıyor. Ödüller sahiplerini buluyor ama filmlerin açtığı tartışmalar sürüyor. 24–31 Ekim tarihlerinde düzenlenen 63. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde kadınların taşıdığı yükler, barınma ve aidiyet arayışı, aile içinde kuşaktan kuşağa aktarılan yaralar öne çıktı. Pek çok karakter, hayatta kalmakla doğru olanı yapmak arasında sıkışmıştı. Söyleşilerde ve ödül konuşmalarında ise sinemacıların üretme koşulları, dayanışma ve bütün güçlüklere rağmen film yapmayı sürdürme isteği vardı. Festivalin bu yılki “Daima” sloganı, bu konuşmalarda karşılığını buldu. Bu yıl Ulusal Uzun Metraj Yarışması’nın jüri başkanlığını Derviş Zaim üstlendi. Zaim’e Aylin Zoi Tinel, Elif Demoğlu, Fatih Artman, Meryem Uzerli, Sırma Bradley ve Gökhan Kırdar eşlik etti. İlk filmi “Tabutta Rövaşata”yla 1996’da Altın Portakal kazanan yönetmenin bu kez jüri başkanı olarak Antalya’da bulunması, festivalin geçmişiyle bugünü arasında bir başka bağ kuruyordu.
Ödül Gecesinde Kesişen İki Yol
Ulusal Uzun Metraj Yarışması’nda En İyi Film seçilen “Taş ve Tüy”, hapisten çıktıktan sonra oğlunu sosyal hizmetlerden geri almaya çalışan Nazire’nin hikâyesini anlatıyor. Ragıp Türk’ün yazıp yönettiği filmin merkezinde barınma sorunu, ekonomik sıkışmışlık ve doğru olanı yapmaya çalışırken suça sürüklenen insanlar var. Yönetmenin söyleşide dile getirdiği, çağın tanığı olacak bir film yapma isteği de buradan geliyor. Sığınmak, bir yere ait olmak, çocuğuyla yaşayabileceği bir hayat kurmak… Nazire’nin mücadelesi, en temel ihtiyaçlara ulaşmanın bile ne kadar zorlaşabildiğini düşündürüyor. En İyi Senaryo ödülünü de kazanan “Taş ve Tüy”, Sungu Çapan Sinema Yazarları Jürisi tarafından En İyi Film seçilirken Film-Yön Jürisi de En İyi Yönetmen ödülünü Ragıp Türk’e verdi. Gecenin akılda kalan anlarından biri ise Türk’ün teşekkür konuşmasıydı. Yıllar önce çalıştığı bir sette Yeşim Ustaoğlu’nu gözlemleyerek yönetmen olmaya karar verdiğini anlatan Türk, bu kez ona aynı yarışmada ödül alan bir meslektaşı olarak teşekkür ediyordu. “Artakalan” ile En İyi Yönetmen seçilen Ustaoğlu da filmin ana karakteri Elif için olduğu kadar kendisi için de bir özgürlük arayışı olduğunu söyledi. Film, Öykü Karayel’e En İyi Kadın Oyuncu ödülünü getirirken görüntü yönetimi ve sanat yönetimi dallarında da ödüllendirildi. Ustaoğlu’nun bir sette verdiği ilhamın yıllar sonra aynı ödül sahnesinde dile gelmesi, sinemada deneyimin ve cesaretin nasıl aktarıldığını hatırlatan güzel bir karşılaşmaydı.
Aile İçinde Saklananlar
Festivalde en çok merak ettiğimiz filmlerden “Cinlerin Düğünü”, kız kardeşlerinin düğünü için yıllar sonra bir araya gelen dört kardeşin geçmişle yüzleşmesini anlatıyor. Yönetmen Ferit Karahan, insanın kendi karanlığıyla yüzleşmeden kaderini aşıp aşamayacağı sorusundan yola çıktığını söylüyor. Anlatıyı kurarken de hafızanın işleyişini takip etmiş: Bazı ayrıntıları büyüten, bazılarını küçülten, zamanlar arasında gidip gelen bir yapı. Aynı aileden olmak, ortak geçmişi aynı şekilde hatırlamak anlamına gelmiyor. Kardeşler birbirinden farklı kırgınlıklar ve hesaplarla dönüyor o düğüne. Demet Özdemir’in canlandırdığı Ceren ise aile içindeki sorumlulukların kadınlara ne kadar erken yüklenebildiğini hatırlatıyor. Özdemir, annesinin ölümünün ardından başkalarına bakmak zorunda kalan karakterinin kabullenişinde bir direniş de gördüğünü anlattı. “Cinlerin Düğünü”, İlhan Şen ve Erol Babaoğlu’na paylaştıkları En İyi Yardımcı Erkek Oyuncu ödülünü getirdi. Aile içinde saklananlar demişken; Aydın Orak’ın Ölü Arının İğnesi ise bir bebeğin ölümünün ardından suçluluk ve yasla sınanan bir çiftin ilişkisine bakıyor. Gösterim sonrası konuşmalarda Cansel Elçin ve Zeynep Tuğçe Bayat’ın kendi ebeveynlik deneyimleriyle rollerinin arasına koymaya çalıştıkları mesafe öne çıktı. Bayat’ın karakterini yargılamadan anlamaya ilişkin sözleri, festivalde farklı filmler etrafında tekrar tekrar karşımıza çıkan bir ihtiyacı ifade ediyordu: İnsanların davranışlarına, taşıdıkları yükü de görerek yaklaşmak.
Hafızanın Kaydını Tutmak
Hüseyin Karabey’in “Hakikatin Ölümü”nde iki eski dostun yüzleşmesi, geçmişten taşınan ağır bir yükü ortaya çıkarıyor. Mehmet Günsür ve Mert Fırat’ın En İyi Erkek Oyuncu ödülünü paylaştığı filmin söyleşisinde de hatırlamak ve anlatmak üzerine konuşuldu. Karabey, film yapma nedenlerinden birinin unutmamak olduğunu söyledi. Günsür ise anlatılan acıları yaşamış insanlara karşı duydukları sorumluluğu vurguladı. Ümit Çırak’ın sanatın yaşananların kaydını tuttuğuna ilişkin sözleri, filmin derdini özetliyordu. Festivalin Uluslararası Uzun Metraj Yarışması’nda En İyi Film seçilen “Babalarımdan Biri Ay’dır”da da kişisel hikâyeyle ülke tarihi iç içeydi. Yönetmen George Ovashvili, baba-oğul ilişkisini anlatan bu kişisel filmin aynı zamanda ülkesinin hikâyesi olduğunu belirtti. Farklı coğrafyalardan gelen bu iki film, geçmişin insanın hayatında nasıl varlığını sürdürdüğünü düşünmek için yan yana konabilir.
Kısa Filmlerin Sözü Uzun
Bir süper kahraman kostümünün içindeki çaresizlik, mahalle hayatında kendine yer bulan iktidar arzusu, çocukların yetişkinler tarafından çizilen sınırları… Altın Portakal’ın kısa film seçkisi, güç ve özgürlük meselelerine farklı yerlerden bakıyordu. Bu bölüm, yeni sinemacıları tanımanın yanı sıra hangi hikâyeleri anlatmak istediklerini görmek açısından da değerliydi. Seçkideki favorimiz Sis Gürdal’ın “Porkatal”ı oldu. Bu yıl ilk kez verilen Kısa Film Yönetmenleri Derneği En İyi Yönetmen Ödülü’nü kazanan Gürdal, senaryoyu yazarken anneleriyle birlikte cezaevinde yaşayan çocukların sesini duyurmak istediğini anlattı ve ödülünü de onlara adadı. Çocukların, kendilerinin belirlemediği koşullarda büyümesi üzerine düşündüren filmin ardından yönetmenin “Bu akşam bizim için Altın Porkatal oldu” sözleri, ödül gecesine sıcak bir an ekledi. Kısa film jürisinin En İyi Kısa Film seçtiği “Kısa Akıl”ın yönetmeni Soner Alan ise ilk kurmaca filmini yaparken hissettiği savunmasızlığı anlattı; yarışmadaki diğer yönetmenleri de gösterdikleri cesaret için kutladı. “Anaokulu” ile Jüri Özel Ödülü’nü alan Melis Balcı’nın bir animasyonun ödüllendirilmesine özellikle teşekkür etmesi de anlamlıydı. Kısa film seçkisi, kendi dilini arayan yönetmenlerin farklı teknik ve anlatım biçimlerini denediği bir alan olmaya devam ediyor.
Sinemanın Geleceği Sette Başlıyor
Festivalde filmlerin hangi koşullarda üretildiğine ilişkin tartışmaların bir boyutu da çevreydi. Yeşil Setler Mümkün girişiminin Antalya Film Forum kapsamında bu yıl ilk kez verdiği İklime Duyarlı Hikâye Ödülü, Aslı Akdağ’ın “Sisler Krallığı” projesine; Yeşil Prodüksiyon Ödülü ise Metin Kuru’nun “Cennetin Çiçekleri” projesine gitti. İlki, iklim ve doğa meselelerini hikâyesine dahil eden anlatıları destekliyor. İkincisi ise kazanan projeye çekim aşamasında yeşil set danışmanlığı ve karbon ayak izi ölçüm desteği sunacak. “Sinemanın Geleceği: Film Endüstrisinde İklim Odaklı Dönüşüm” panelinde temiz enerji kullanımı, atıkların azaltılması, malzemelerin yeniden değerlendirilmesi ve doğal yaşamın korunması ele alındı. Bütün bunların hazırlık aşamasından itibaren yapımın bir parçası olması gerektiği vurgulandı. Özetle festival boyunca hayatı ve dünyayı değiştirme gücü üzerine konuştuğumuz sinemanın, kendi setlerinde yapabilecekleri de hiç az değil.
