Kapa Fotoğrafı: Di Ioia Gianluca
Zeyrek Çinili Hamam, Brezilyalı sanatçı Alex Červený’nin Türkiye’deki ilk kişisel sergisi "Karşılaşmalar Atlası"na evsahipliği yapıyor. Anlam de Coster küratörlüğündeki sergi, sanatçının İstanbul’da yürüttüğü araştırma sürecinde ürettiği yeni çalışmalarını, 2009 yılında gerçekleştirdiği ilk Türkiye seyahatinden ilham alan ve daha önce sergilenmemiş eserlerle bir araya getiriyor. 16. yüzyıldan günümüze ulaşan Mimar Sinan yapısının altında yer alan Bizans sarnıcında gerçekleşen sergide 30’dan fazla eser bulunuyor. Tuval üzerine resimler, parşömen bir heykel, tarihi astronomi risaleleri ve İstanbul gravürleri üzerine yapılan müdahaleler ile nakış işlemeli peştemal yerleştirmeleri aynı mekanda buluşuyor. Červený’nin çalışmaları, sarnıç boyunca açılan bir kitabın sayfaları gibi yerleştiriliyor.
Alex Červený, Astronomi Defteri Serisi, 2009, Kâğıt üzerine suluboya ve tempera, 23 x 30 cm
İstanbul’u Yeniden Okumak
Serginin merkezinde Červený’nin İstanbul’la kurduğu ilişki yer alıyor. Sanatçının sarnıç için ürettiği yeni çalışmaların önemli bir bölümü İstanbul Boğazı’na odaklanıyor. Červený, özel koleksiyonunda bulunan Hollandalı ressam ve seyyah Cornelis de Bruyn’un "Voyage Au Levant" kitabındaki iki İstanbul gravürünün tıpkıbasımları üzerine yeni desenler üretmiş. Geçmişte İstanbul’un nasıl temsil edildiğine dair bu görsel kayıtlar, sanatçının eklediği çizimlerle yeniden yorumlanıyor. Sergide ayrıca Boğaz’ı merkeze alan ve sanatçının çalışmalarında sıkça kullandığı sembol ve kaligrafi unsurlarını taşıyan üç yeni yağlıboya resim yer alıyor.
Alex Červený, Astronomi Defteri Serisi, 2009, Kâğıt üzerine suluboya, 23,5 x 30 cm
Astronomi Defterlerinden Sarnıcın Duvarlarına
Červený’nin İstanbul’la bağlantısı 2009 yılına uzanıyor. Sanatçı, o yıl İstanbul’da bir sahafta 19. yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başına tarihlenen anonim astronomi risaleleri keşfediyor. Osmanlı Türkçesi ve Farsça bilimsel metinler içeren bu sayfalar, daha sonra "Astronomi Defterleri" serisinin temelini oluşturuyor. Červený, tarihi metinlerin ve astronomik diyagramların bulunduğu sayfalara doğrudan müdahale ediyor. Çizimler ve semboller ekleyerek mevcut görsel düzenin üzerine yeni bir katman kuruyor.
Alex Červený, Boğaz, 2026, Tuval üzerine yağlıboya, 27 x 35 cm
Bu yaklaşım, serginin gerçekleştiği Zeyrek Çinili Hamam’ın tarihiyle de kesişiyor. Astronomi, 16. yüzyıl Osmanlı dünyasında yalnızca takvim ve haritacılık açısından değil, denizcilik ve siyasi kararlar açısından da önemli bir bilgi alanıydı. Gökyüzünün hareketlerini takip etmek, deniz yolculuklarından önemli girişimlerin zamanlamasına kadar farklı alanlarda kullanılıyordu. Hamamın restorasyonu sırasında sarnıç duvarlarında ortaya çıkan gemi desenleri de bu bağlamın bir başka parçası. Bu desenler, hamamın inşaatında çalıştığı varsayılan kürek mahkumlarına atfediliyor. Bugün hâlâ görülebilen bu çizimler, yapının tarihine bırakılan izleri taşıyor.
Tarih, Mitoloji ve Kişisel Hafıza
1963’te São Paulo’da doğan Alex Červený, çizim, gravür, resim, heykel ve illüstrasyon arasında ilerleyen pratiğinde tarih, mitoloji, edebiyat ve otobiyografiyi bir araya getiriyor. Ortaçağ el yazmaları, Rönesans sunak resimleri, adak nesneleri, popüler kültür ve sürrealizm, sanatçının görsel dünyasının kaynakları arasında yer alıyor. Červený’nin çalışmalarında mitolojik figürler, edebi alıntılar ve kişisel anılar aynı kompozisyonda bir araya gelebiliyor. Yazı ve kaligrafiye verdiği önem de bu anlatıların bir parçası. Farklı alfabeler ve işaret sistemleri, eserlerinde kimi zaman metin, kimi zaman sembol olarak karşımıza çıkıyor.
Sanatçının pratiği yaşam ve ölüm, gökyüzü ve yeryüzü, beden ve zihin gibi karşıtlıklar üzerinden ilerliyor. "Karşılaşmalar Atlası" ise bu ilgileri İstanbul’un tarihsel ve kültürel katmanları üzerinden yeniden ele alıyor. Sergi, 24 Eylül'den 31 Ocak 2027'ye kadar gezilebilecek.
