Dikkat Norovırus!

Norovirüs yeni bir hastalığın habercisi mi?


ELLE: Hastalığın belirtileri nelerdir? Nasıl seyreder?
Doç. Dr. K.K.:
Norovirüs'ü alan kişilerde 24-48 saat sonra şiddetli bulantı, kusma, ishal, kimi zaman baş ağrısı ve ateş gibi belirtiler meydana gelmektedir. Hastalık aslında genellikle ağır seyretmez ve 2-3 gün içerisinde kendiliğinden iyileşir. Bununla birlikte özellikle küçük çocuklarda, yaşlılarda, düşkünlerde ve vücut direncinin düşük olduğu, kalp hastalığı, akciğer hastalığı, şeker hastalığı, kronik böbrek hastalığı gibi hastalıkları bulunanlarda ağır seyredebilmekte, zaman zaman ölümcül olabilmektedir.

ELLE: Nasıl bulaşır?
Doç. Dr. K.K.:
Hastalık etkeni olan virüs, hasta insanların dışkı ve kusmuklarıyla ortama ve eşyalara bulaşmakta veya yiyecek içeceklere karışmaktadır. Hastalık, sağlıklı insanlara, etkenin ağız yoluyla alınması sonucunda bulaşmaktadır. Hastalık etkeni, daha çok gıda hazırlayıcıları ve sunucularından (restoran, cafe, tabldot yemekhaneleri, oteller, hastaneler vb. mutfak ve yemekhanelerinde çalışanlar) yayılmakta ve bu yerlerde virus bulaşmış yiyecek ve içecekleri alan insanlara geçmektedir. Bundan başka, hasta olan insanlarla, onların dışkı ve kusmuk gibi hastalık içeren çıkartıları ile veya bunların bulaştığı her türlü giysi, eşya veya ortamla temas eden kişilere de bulaşabilmektedir. Ayrıca virüs deniz suyunda canlılığını muhafaza ettiğinden ve deniz ürünlerinde de bulunabildiğinden bunların yenilmesi ile de salgınların meydana geldiği bilinmektedir. Etken virüs soğukta da canlılığını koruyabilmektedir, bu nedenle dondurulmuş besinlerden kaynaklanan salgınlar da meydana gelmektedir. Kayıtlara geçmiş böyle salgınlar olduğu bilinmektedir.

ELLE: Hastalıktan korunma konusunda neler yapılabilir?
Doç. Dr. K.K.:
Bir gıda maddesinin Norovirüs ile kontamine olduğu biliniyorsa bunun tüketilmemesi ve derhal imha edilmesi büyük önem taşır. Ayrıca lağım suları ile kirlenmiş olma ihtimali olan çiğ sebze ve salata melzemelerinin çok iyi yıkanması ve bunlardan arta kalan çöplerin ortada bırakılmayıp, hemen çöpe atılması gerekmektedir. Özellikle salgın dönemlerinde bu hususa çok daha fazla özen gösterilmesi gerekir. Aslında sadece norovirüs enfeksiyonu değil, tifo, kolera, dizanteri, bağırsak parazitleri ve daha pek çok hastalığın da bu yolla bulaşabildiği düşünüldüğünde bu konuya her zaman çok dikkat edilmesi gerektiği açıkça görülmektedir.
Çok az miktarda virüs alınması hastalık oluşumu için yeterli olduğu için, hastalık hızla yayılma ve salgın oluşturma eğilimi göstermektedir. Hastalıktan korunmada en etkili yol, yemek yemeden önce ve sonra el yıkamadır. Özellikle gıda hazırlayan ve sunanların tuvaletten çıktıklarında mutlaka ellerini yıkamaları, sık sık banyo yapmaları, kısacası kişisel hijyen kurallarına riayet etmeleri büyük önem taşımaktadır. Hasta olanların kusmuk veya diğer çıkartılarının bulaştığı yerlerin dezenfektan solüsyonlar ile (çamaşır suyu olabilir) iyice temizlenmesi, çamaşırlar, masa örtüsü ve benzeri tekstil ürünlerinin ise yüksek sıcaklıkta yıkanması gerekmektedir. Bundan başka, hasta olanların uygun süre (norovirüs enfeksiyonu anısı konulan gıda hazırlayıcı ve sunucularında iki hafta) işlerine ara vermeleri, diğer bireylerin ise hastalık süresince evde istirahat etmeleri uygun olmaktadır.

ELLE: Nasıl tanı koyuluyor?
Doç. Dr. K.K.:
Hastalığın tanısı, hastalığa yakalandığından kuşkulanılan bireylerin dışkılarında PCR yöntemi ile virüs RNA'sının tesbitine dayanmaktadır. Bu yöntem çok az sayıda laboratuvarda uygulanabildiğinden rutin tanı amacıyla kullanılmamakta, ancak sağlık kurumlarında bir ishal salgını baş gösterdiğinde başvurulmaktadır. Etken virüs, hastalık belirtilerinin başlamasından 48-72 saat sonra dışkıda çıkmaya başlar ve bu dönemde alınan örnekler tanı testi için en uygun olmaktadır. Bununla birlikte PCR testi için, 7-8. güne kadar dışkı örneği alınabilir. PCR yöntemi dışında tanı için elektron mikroskopi yöntemi ve kanda antikor araştırması da uygulanabilir. Antikor araştırması, hastalık sırasında ve üç hafta sonra alınan iki kan örneğinde, antikor titresindeki artışın tespitine dayanmaktadır. Her iki tanı yöntemi de ancak bilimsel araştırmalarda kullanılmaktadır. Tanıda kullanılan bir ELISA testi de bulunmakla birlikte duyarlılığı düşük olduğundan salgınlarda etken araştırması amacıyla kullanılmamaktadır. Norovirüs tanı testlerinin rutin laboratuvarlarda kullanımlarını sınırlayan sebeplerden dolayı bu testler, hastalara tanı koymak amacıyla kullanılamamaktadır. Buna karşılık norovirüs enfeksiyonu tanısı, gastroenterit yapan diğer etkenlerin dışlanmasıyla konulmaktadır.

ELLE: Tedavi nasıl yapılıyor?
Doç. Dr. K.K.:
Hastalık sağlıklı bireylerde özel bir tedavi gerektirmiyor. Pek çok hafif seyirli ishal vakalarında olduğu gibi, kaybedilen sıvı ve tuzun ağız yoluyla alınmasıyla 2-3 gün, en fazla bir hafta içerisinde, kendiliğinden iyileşme olmaktadır.