Bitkisel içecekler, baklagiller, rengârenk sebzeler… Vegan ve vejetaryen beslenmede tabakları çeşitlendirmenin pek çok yolu var. Ancak beslenme düzenini değerlendirirken çoğu zaman enerji, sindirim ya da protein alımı üzerinde duruyor, ağız ve diş sağlığını bu denkleme katmayı unutuyoruz. Oysa besin öğelerinin yeterli alınması, ağız dokularından dişleri destekleyen kemik yapısına kadar birçok açıdan önem taşıyor. Üsküdar Üniversitesi Diş Hastanesi Ağız, Diş ve Çene Radyolojisi Anabilim Dalı Dr. Öğr. Üyesi Yeliz Güneş’e göre doğru planlanan vegan ve vejetaryen beslenme, sağlıklı ve dengeli bir beslenme biçimi olabilir. Dikkat edilmesi gereken nokta, hayvansal gıdalar menüden çıktığında ihtiyaç duyulan besin öğelerinin hangi kaynaklardan karşılandığı. Bir diğer önemli ayrıntı da gün boyunca neyi, ne sıklıkta tükettiğimiz.
Hommey
Kalsiyum ve D Vitaminine Yer Açın
Kalsiyum ve D vitamini, dişlerin gelişimi ve çene kemiklerinin sağlığının korunmasında önemli rol oynuyor. Güneş, özellikle hayvansal kaynaklı besinlerin daha fazla kısıtlandığı vegan beslenmede bu iki besin öğesinin alımına dikkat çekiyor. “Özellikle dişlerin gelişim döneminde genç bireylerde bu besin öğelerinin yetersizliği, dişin temel yapısı olan mine ve dentinin mineralizasyonunu olumsuz etkileyebilir. Erişkinlerde ise uzun süreli kalsiyum ve D vitamini yetersizliği, kemik mineral yoğunluğunun azalmasına ve çene kemiğinde kayıp riskinin artmasına neden olabilir” diyor uzmanımız. Burada beslenme planının yeterliliği belirleyici. Güneş’in ifadesiyle, “Bu nedenle vejetaryen ve vegan bireylerde önemli olan hayvansal gıdaların tüketilip tüketilmemesinden ziyade kalsiyum ve D vitamini gereksiniminin farklı besin kaynaklarıyla yeterli şekilde karşılanmasıdır.” Kalsiyumla zenginleştirilmiş bitkisel içecekler ve kalsiyumla hazırlanmış tofu, vegan beslenmede değerlendirilebilecek kaynaklar arasında. Ancak her bitkisel içeceğin besin içeriği aynı olmadığı için etiketteki kalsiyum ve vitamin bilgilerini kontrol etmek gerekiyor.
Erewhon X On
Diş Eti Sağlığında Beslenmenin Bütünü Önemli
Vegan ya da vejetaryen beslenmek, tek başına diş eti hastalığı gelişeceği anlamına gelmiyor. Güneş, mevcut çalışmaların genel olarak olumsuz bir ilişki ortaya koymadığını, bazı araştırmalarda bu bireylerde diş eti iltihabı ve kanama gibi bulguların daha az görülebildiğini belirtiyor. Bununla birlikte, bu gözlemlerden vegan beslenmenin diş eti hastalıklarını önlediği sonucu çıkarılmamalı. “Hatta sebze, meyve, tam tahıl ve baklagillerden zengin, dengeli bir bitkisel beslenme; lif, vitamin ve antioksidan içeriği sayesinde genel sağlığın yanı sıra ağız sağlığını da destekleyebilir.” Bu nedenle odağı yalnızca menüden çıkarılan gıdalara değil, tabağa eklenenlerin çeşitliliğine çevirmek gerekiyor. Güneş, besin öğelerindeki yetersizliklerin bağışıklık sistemini, ağız dokularının bütünlüğünü ve iyileşme süreçlerini olumsuz etkileyebileceğini hatırlatıyor.
B12, Protein, Demir ve Çinkoyu da Düşünün
Ağız ve diş sağlığı söz konusu olduğunda liste kalsiyum ve D vitaminiyle bitmiyor. Protein, B12 vitamini, demir, çinko ve omega-3 yağ asitlerinin yeterli alınması da önem taşıyor. Güneş, proteinin kemik ve ağız dokularının yapımı ve onarımı için gerekli olduğunu, demir ve çinkonun ise bağışıklık sistemiyle dokuların sağlıklı işlevlerinin sürdürülmesinde rol oynadığını belirtiyor. B12 vitamini ise vegan beslenmede özellikle planlanması gereken bir başlık. Güvenilir B12 alımı için bu vitaminle zenginleştirilmiş besinlerin ve/veya uygun takviyelerin beslenme düzeninde yer alması gerekiyor. Güneş, kalsiyum ve D vitamini ihtiyacının yaş, beslenme düzeni, genel sağlık durumu ve gerektiğinde kan tetkikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Özellikle D vitamininin gereksiz ya da yüksek dozda kullanımından kaçınılmasını vurguluyor.
